Autorka: Klara Nazorek, studentka II roku psychologii na Uniwersytecie SWPS w Warszawie

W dzisiejszych czasach muzyka otacza ludzi niemal na każdym kroku. Słychać ją w kawiarniach, w samochodach oraz w słuchawkach podczas drogi do pracy lub szkoły. W ostatnich latach jej znaczenie wzrosło tak bardzo, że wiele osób nie wyobraża sobie dnia bez ulubionych utworów. Według oficjalnych statystyk serwisu Spotify liczba użytkowników tego portalu wzrosła ponad dziesięciokrotnie – z 68 milionów na początku 2015 roku do 713 milionów w trzecim kwartale 2025 roku (The Statistical Portal, 2025). Zmieniła się również sama funkcja muzyki, dzięki pojawieniu się nowych gatunków i podgatunków, każdy może dopasować utwory do swojego nastroju, przeżywanych emocji lub pobudzenia. Wraz z tym pojawia się jednak pytanie: czy słuchanie muzyki podczas uczenia się sprzyja skupieniu, czy raczej prowadzi do rozproszenia?

Wiele badań udowodniło, że muzyka wpływa na procesy poznawcze takie jak pamięć, podejmowanie decyzji i kreatywność. W sytuacji, gdy słuchanie muzyki łączy się z innymi zadaniami – takimi jak uczenie się – kluczową rolę odgrywa podzielność uwagi. Zgodnie z teorią zasobów uwagi Kahnemana (1973) dostępna ilość zasobów uwagowych jest ograniczona, a każde wykonywane zadanie pochłania ich część, co może prowadzić do obniżenia jakości wykonywania innych czynności. Najwięcej uwagi angażują zadania trudne i złożone, dlatego też wraz ze wzrostem poziomu trudności zmniejsza się liczba osób decydujących się na słuchanie muzyki w tle (BGM). W takich sytuacjach wzrasta również selektywność w wyborze odpowiedniego gatunku muzyki (Goltz i Sadakata, 2021).

Jednym z najbardziej znanych badań uwzględniającym gatunek słuchanej muzyki jest opisanie tzw. efektu Mozarta, który wskazuje, że słuchanie jednej z sonat tego kompozytora przed wykonaniem zadania może chwilowo zwiększać zdolności przestrzenne (Rauscher i in., 1993). Inne badania donoszą również, że rozumienie języka ma kluczowe znaczenie dla skutecznego czytania. Zarówno tekst piosenki, jak i materiał pisany posiadają treści znaczeniowe, które angażują te same procesy poznawcze, co potwierdzają badania Sun i zespołu (2024). Wskazuje to, że bardziej sprzyjającym warunkiem dla efektywnego czytania może być słuchanie muzyki o charakterze instrumentalnym.

W przypadku muzyki pop wyniki badań nie są aż tak zaskakujące. Furnham i Bradley (1997) jako pierwsi wykazali, że ten gatunek nie wpływa na efektywność czytania u ekstrawertyków, natomiast ma negatywny wpływ na introwertyków. Ponadto ci pierwsi zgłaszają, że nie zwracają uwagi na występowanie muzyki w tle, ponieważ nie poszukują oni pozytywnych emocji poprzez muzykę, tak jak to robią introwertycy (Cassidy i MacDonald, 2007).

Istnieją także obszary, na które muzyka w ogóle nie wpływa. Jednym z nich jest uczenie się słowne powszechnie znane jako proces przyswajania i zapamiętywania informacji przedstawionych w formie słów lub języka. Dotyczy to jednak tylko języka ojczystego. Jäncke i Sandmann (2010) sprawdzali ekspozycję różnej muzyki w tle, różniącą się tempem i współbrzmieniem. Nie zaobserwowali ani pozytywnego, ani negatywnego wpływu na wyniki uczenia się werbalnego. Wyjaśnili to tym, że gdy muzyka w tle przyciąga więcej uwagi, wyniki uczenia się werbalnego pozostają na stałym poziomie dzięki uruchomieniu mechanizmów kompensacyjnych. Natomiast przeciwnie wygląda to w przypadku uczenia się języka obcego. Na przykład osoby uczące się języka chińskiego z muzyką w tle osiągnęły lepsze wyniki we wszystkich testach końcowych w porównaniu z osobami, które uczyły się bez niej (Kang i Williamson, 2014).

Cechy osobowości to nie jedyne właściwości, które wpływają na naukę w trakcie odtwarzania muzyki w tle. Bardzo ważną rolę odgrywa też wiek. Przykładem może być badanie Hallam i zespołu (2002), którzy odkryli, że puszczanie spokojnej muzyki w trakcie wykonywania zadań matematycznych i pamięciowych przez 10-11 latków wpływa bardzo pozytywnie na ich wyniki. Trochę inaczej wygląda to u nastolatków, którzy sami moderują czy muzyka w trakcie nauki im sprzyja, czy nie. Większość wyłącza muzykę, kiedy spotykają się z zadaniem trudnym i myślą, że może ona przeszkodzić w koncentracji (Kotsopoulou i Hallam, 2010).

Jak powszechnie wiadomo im jest się starszym, tym zdolności poznawcze pogarszają się i podobnie jest w tym przypadku. Jak donoszą Reaves i współpracownicy (2016) osoby w wieku 60-75 lat zgłaszają negatywny wpływ muzyki w tle na pamięć asocjacyjną, która odpowiada za uczenie się i zapamiętywanie relacji między niepowiązanymi ze sobą elementami. Niestety w tej grupie wiekowej badacze ciągle dywagują czy ogólne słuchanie muzyki ma pozytywne czy negatywne konsekwencje.

Co do jednego są jednak pewni: włączanie muzyki jako pomoc w uczeniu się ma bardzo dużo zalet. Badania Chen i współpracowników (2024) bezpośrednio potwierdzają, że integracja muzyki w proces nauki obcego języka pozytywnie wpływa na wyniki akademickie, poczucie własnej wartości oraz rozwój kreatywności uczniów w szkołach podstawowych. Sprawdzili, że metody dydaktyczne zawierające muzykę sprzyjają lepszej motywacji i zaangażowaniu, co przekłada się na wyższe osiągnięcia szkolne. Chociaż wyniki te nie odnoszą się bezpośrednio do efektów słuchania muzyki w tle, sugerują one, że odpowiednio zastosowana muzyka może wspierać procesy poznawcze i emocjonalne w kontekście edukacyjnym.

Wpływ muzyki na procesy poznawcze i efektywność uczenia się jest złożony i uzależniony od wielu czynników, takich jak gatunek utworu, cechy indywidualne czy obecność wokalu. Badania sugerują, że puszczanie muzyki w trakcie nauki posiada swoje pozytywne aspekty, ale podkreślają, że nie dotyczą one automatycznie wszystkich form uczenia się – na przykład czytania wymagającego pełnej koncentracji. Muzyka może więc pełnić funkcję narzędzia wspomagającego ten proces lub wprost przeciwnie – utrudniając go, ale to zależy od charakteru zadania.

Bibliografia

Cassidy, G., MacDonald, R. A. R. (2007). The Effect of Background Music and Background Noise on the Task Performance of Introverts and Extraverts. Psychology of Music, 35(3), 517–537. https://doi.org/10.1177/0305735607076444

Chen, M., Mohammadi, M., Izadpanah, S. (2024). Language learning through music on the academic achievement, creative thinking, and self-esteem of the English as a foreign language (EFL) learners. Acta Psychologica, 247, artykuł 104318. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104318

Furnham, A., Bradley, A. (1997). Music while you work: the differential distraction of background music on the cognitive test performance of introverts and extraverts. Applied Cognitive Psychology, 11(5), 445–455. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0720(199710)11:5<445::AID-ACP472>3.0.CO;2-R

Goltz, F., Sadakata, M. (2021). Do you listen to music while studying? A portrait of how people use music to optimize their cognitive performance. Acta Psychologica, 220, artykuł 103417. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2021.103417

Hallam, S., Price, J., Katsarou, G. (2002). The Effects of Background Music on Primary School Pupils’ Task Performance. Educational Studies, 28(2), 111–122. https://doi.org/10.1080/03055690220124551

Jäncke, L., Sandmann, P. (2010). Music listening while you learn: No influence of background music on verbal learning. Behavioral and Brain Functions, 6, 1-14. https://doi.org/10.1186/1744-9081-6-3

Kahneman, D. (1973). Attention and Effort (Vol. 1063). Prentice-Hall.

Kang, H. J., Williamson, V. J. (2014). Background music can aid second language learning. Psychology of Music, 42(5), 728–747. https://doi.org/10.1177/0305735613485152

Kotsopoulou, A., Hallam, S. (2010). The Perceived Impact of Playing Music while Studying: Age and Cultural Differences. Educational Studies, 36(4), 431–440. https://doi.org/10.1080/03055690903424774

Rauscher, F., Shaw, G., Ky, C. (1993). Music and Spatial Task Performance. Nature, 365, 611. https://doi.org/10.1038/365611a0

Reaves, S., Graham, B., Grahn, J., Rabannifard, P., Duarte, A. (2016). Turn off the music! Music impairs visual associative memory performance in older adults. The Gerontologist, 56(3), 569–577. https://doi.org/10.1093/geront/gnu113

Sun, Y., Sun, C., Li, C., Shao, X., Liu, Q., Liu, H. (2024). Corrigendum: Impact of background music on reading comprehension: influence of lyrics language and study habits. Frontiers in Psychology, 15, artykuł 1464178. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1464178

The Statistical Portal. (2025). Number of spotify monthly active users (MAUs) worldwide from 1st quarter 2015 to 3rd quarter 2025. https://www.statista.com/statistics/367739/spotify-global-mau/