Autorka: Milena Przewłocka, studentka II roku psychologii na Uniwersytecie SWPS w Warszawie

Zmiany parametrów światła prowadzą do postrzegania różnych barw, takich jak czerwona, niebieska czy zielona. Jest nieustannie obecny w otoczeniu człowieka, można wnioskować, że jego obecność w środowisku może również wywierać wpływ na percepcję oraz funkcjonowanie jednostki. Na początku było dużo badań o kolorze ale mało było prac o tematyce percepcji koloru na funkcjonowanie człowieka oraz jego emocje. Jednak w ostatnim czasie liczba badań się zwiększyła i temat zaczął być obszernie analizowany (Elliot i Maier, 2012). Pierwsze zaobserwowanie tego zjawiska pojawiło się u Goethe’go (1840) który przedstawił swoje przemyślenia dotyczące wpływu koloru na emocje. Mówił, że rola barw w życiu człowieka jest istotna, ponieważ oddziaływanie barw jest bezpośrednio związane z emocjami. Goethe dokonał podziału kolorów na dodatnie i ujemne, kolory dodatnie powstają głównie z światła, kojarzą się pozytywnymi cechami, natomiast kolory ujemne wynikają z działania ciemności i przeważnie kojarzą się źle. Te teorie rozwinął Goldstein (1942) który, oznajmił, że wpływ koloru na człowieka wywołuje reakcje fizyczne takie jak zachowanie, koncentracja czy właśnie emocje oraz założył też, że kolory mają konkretne właściwości. Badania udowodniły, że kolor jest bodźcem funkcjonalnym, a nie tylko estetycznym, jak zawsze twierdzono (Elliot i Maier, 2012). Z biegiem czasu zaczęło powstawać więcej konkretnych prac pokazujących, że kolor i barwy mogą mieć większy wpływ na ludzi niż sądzono.

Ludzie potrafią często odnosić emocje do kolorów, mówiąc na przykład „On zrobił się czerwony” mając na myśli, że się zezłościł. Takie skojarzenia sprawiają, że kolory mogą wpływać na to, jak postrzegane są bodźce wizualne, takie jak twarze. Takei i Imaizumi (2022) przeprowadzili dwa badania, które pokazały, że kolor tła wpływa na ocenę twarzy tylko wtedy gdy bodźce są prezentowane jednocześnie, natomiast wcześniejsze skojarzenia z kolorem same w sobie nie mają takiego efektu. Ikeda (2020) wykonał wcześniej bardzo podobne badanie, które polegało na przeprowadzeniu eksperymentu wzorowanego na teście Stroopa, czyli narzędzia psychologicznego badającego uwagę oraz szybkość przetwarzania informacji, gdzie uczestnicy mieli ignorować wyraz twarzy i rozpoznawać pokazany kolor. Zostało potwierdzone w badaniu, że kolor wpływa na rozpoznanie emocji, a nie ekspresja. Ludzie szybciej identyfikowali złość za pomocą czerwonego a szczęście za pomocą zielonego. Okazało się jednak, że szare oraz niebieskie tło było niezależne od oceny emocjonalnej oraz było słabo powiązane z smutkiem. Interesujące jest to, że w badaniu ludzie rozpoznawali emocje za pomocą koloru ale nie działało się to już w drugą stronę, czyli inaczej ekspresja twarzy nie wpływała bezpośrednio na rozpoznanie koloru. Dzieje się tak, ponieważ przy obserwacji twarzy układ wzrokowy automatycznie uwzględnia tło, natomiast przy obserwacji samego koloru mechanizm ten działa znacznie słabiej.

Nasuwa się również pytanie, czy inny odcień koloru może oddziaływać na to w jakim stopniu nasilone są emocje. Odpowiedź jest prosta, bowiem zmiany w odcieniu, nasyceniu i jasności mają istotny wpływ na odczuwanie barwy i emocjonalną reakcję na nią. Te trzy główne wymiary, kształtują postrzeganie koloru oraz wpływają najmocniej na percepcję (Song i in., 2025). Wcześniejsze badania nie uwzględniały tych trzech wymiarów, natomiast obecne wskazują, że kolor wpływa na stany emocjonalne tylko wtedy, gdy wszystkie trzy wymiary są brane pod uwagę (Wilms i Oberfeld, 2018). W badaniu Song’a i współpracowników (2025) uczestnicy oceniali walencje emocjonalną kolorów na 7 stopniową skalę różnic semantycznych od pozytywnej na negatywną ocenę. Wyniki były takie, że przy wszystkich testowanych kolorach, dało się uznać, że kolory ciepłe bardziej wpływają na reakcję pozytywną i emocjonalną niż kolory chłodniejsze. Ta właśnie różnica między kolorami ciepłymi a zimnymi zależy od nasycenia, a nie od jasności koloru (Manalansan i in., 2025). Wysoko nasycony kolor niebieski wykazywał najwyższą walencję, jednak tylko wtedy, gdy utrzymywał wysokie nasycenie, w przeciwnym razie ją tracił (Wilms i Oberfeld, 2018). Wracając do badania Song’a i współpracowników (2025) którego, wynikiem było, że jasność, barwa i nasycenie istotnie wpływają na reakcje emocjonalne, a natomiast kolory o wyższej jasności i nasyceniu są oceniane na bardziej pozytywne niż te o niższym. Jasność miała ogromny wpływ na percepcję emocjonalną, ponieważ ludzie kojarzą kolory cieplejsze z większym zasobem energii i radości.

Emocje różnią się od innych zjawisk afektywnych, takich jak preferencje, nastroje czy dyspozycje afektywne. Stanowią szybkie reakcje na istotne zmiany w otoczeniu, są krótkotrwałe, ale intensywne i mają bezpośredni wpływ na zachowanie (Jonauskaite i Mohr, 2025). Ponadto zachowanie człowieka często towarzyszy wyrażaniu uczuć poprzez ciało, a gesty i postawa odzwierciedlają jego reakcje. Ludzie potrafią wyrażać emocje za pomocą twarzy, głosu lub ciała (Jonauskaite i Mohr, 2025). Uczestnikom badania Weijs i współpracowników (2023) pokazano w VR (virtual reality) pomieszczenie o kolorach czerwonych i niebieskich różniące się nasyceniem i jasnością. Mierzono ich pobudzenie w stosunku do tych kolorów, następnie zostały one ocenione na poziomie ich walencji. Wynik badania był taki, że pobudzenie było wyższe w pokojach ciemniejszych i czerwonych, a tętno i rytm serca zmieniły się w zależności od koloru. Złość często powoduje zwiększony przepływ krwi i zaczerwienienie twarzy, co wzmacnia skojarzenie koloru czerwonego z gniewem (Benitez-Quiroz i in., 2018). Dowodzi to, że kolor może zmieniać pobudzenie fizjologiczne (Weijs i in., 2023). Barwy mają również bezpośredni wpływ na cały układ hormonalny więc reakcje fizjologiczne mogą być wiarygodnymi wskaźnikami emocji (Jang i in., 2019).

Kolor czerwony jest spójny z emocjami charakteryzującymi się wysokim poziomem pobudzenia (high arousal). Oznacza to, że czerwony nasila pozytywne stany emocjonalne, jak i negatywne, zwiększając energię i intensywność przeżywanych uczuć. Czerwony jest kojarzony bardziej ze złością niż inne kolory (Jonauskaite i Mohr, 2025). Dodatkowo jest określany jako kolor powodujący intensywne uczucia. Young i współpracownicy (2013) chcieli sprawdzić czy czerwień jest najbardziej kojarzona z zagrożeniem i niebezpieczeństwem. W ich badaniu wyszło, że złość była najszybciej rozpoznana gdy została przedstawiona na czerwonym tle, a w żadnej innej negatywnej emocji nie miał tak wysokich wyników.

Percepcja emocji związanych z kolorami może się różnić między kulturami, jednak Adams i Osgood (1973) w swoim badaniu wykazali, że kulturowe odczucia kolorów są podobne i w dużej ilości krajów mają takie same znaczenie. Kolor czerwony jest postrzegany jako wyraźny i aktywny, natomiast czarny i szary są biernymi kolorami. Badania dowodzą, że czarny jest postrzegany jako zły a biały jako dobry kolor. Czarny strój powoduje, że ta sama osoba wydaje się bardziej agresywna niż w bieli (Zegar i in., 2022). Dzieje się tak, ponieważ im jaśniejszy jest kolor, tym bardziej jest oceniany jako pozytywny (Adams i Osgood, 1973). W Chińskiej kulturze najpowszechniejszym tradycyjnym znaczeniem kulturowym koloru czerwonego była pomyślność oraz pozytywne emocje. Z kolei na zachodzie ten kolor miał znaczenie negatywne i reprezentował przemoc, szybko te wartości zaczęły napływać i przenikać do kultury Chin, dlatego znaczenie tego koloru się zmieniło (Xu, 2024). Za pomocą mieszania się kultur, powstało odgórne założenie znaczenia danego koloru na świecie. Natomiast Jonauskaite i współpracownicy (2019) uważali, że lokalne środowisko i klimat także wpływają na postrzeganie kolorów. Przykładowo, Norwegowie mogą cieszyć się kolorem żółtym, ponieważ kojarzy im się ze słońcem, którego na co dzień mają niewiele, natomiast ludzie na Saharze mogą oceniać go bardziej negatywnie, dlatego, że będzie im się kojarzył z suszą. Wyniki badania potwierdzają, że zarówno kultura, jak i środowisko kształtują znaczenie kolorów, które z kolei wpływają na percepcję emocji.

Wpływ koloru jest stały i nieustannie obecny w otoczeniu. Natomiast światło jest aktywne i cały czas się zmienia. Odpowiedni dobór koloru może wpłynąć na człowieka i wywołać pozytywne emocje, natomiast ignorowanie znaczenia koloru może mieć negatywne skutki, które mogą wpływać na efektywność człowieka. Jest to forma stymulacji, która silnie oddziałuje a jednocześnie pozostaje niezauważalna (Jalil i in., 2012). W badaniu Gilston’a i Priviter’a (2015) zostało przedstawione, że nawet taka rzecz jak kolor koszuli ma znaczenie i będzie wpływać na innych, bowiem ludzie oceniali kobietę w czerwonej koszuli jako bardziej atrakcyjną niż w białej koszuli. Kolor oddziaływuje codziennie i nieświadomie, będąc dominującym elementem otoczenia. Pełni on funkcję komunikacyjną, przekazując zarówno pozytywne, jak i negatywne sygnały. Nie wpływa jednakowo lecz właśnie w niektórych okolicznościach działa mocniej lub słabiej. W badaniu Ikedy (2020) powiązanie niebieskiego ze smutkiem było niskie i był brak widocznej reakcji natomiast występowała ona szybko kiedy żółty był zestawiony z radością. Pokazuje to, że jednak są zasady oddziaływania kolorów na emocje człowieka. Bezdyskusyjnym założeniem jest, że kolor i światło mają znaczący wpływ na percepcję emocjonalną ludzi, i są wszechobecne dla populacji ludzkiej.

Bibliografia
Adams, F. M., Osgood, C. E. (1973). A Cross-Cultural Study of the Affective Meanings of Color. Journal of Cross-Cultural Psychology, 4(2), 135-156. https://doi.org/10.1177/002202217300400201

Benitez-Quiroz, C. F., Srinivasan, R., Martinez, A. M. (2018). Facial color is an efficient mechanism to visually transmit emotion. PNAS Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 115(14), 3581–3586. https://doi.org/10.1073/pnas.1716084115

Elliot, A. J., Maier, M. A. (2012). Chapter two – Color-in-Context Theory. Advances in Experimental Social Psychology, 45, 61-125. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-394286-9.00002-0

Gilston, A., Privitera, G. J. (2015). A „Healthy” Color: Information About Healthy Eating Attenuates the „Red Effect”. Global Journal of Health Science, 8(1), 56-61. https://doi.org/10.5539/gjhs.v8n1p56

Goethe, J. W. (1840). Theory of colours. London: John Murray.

Goldstein, K. (1942). Some experimental observations concerning the influence of colors on the function of the organism. Occupational Therapy, 21, 147–151. https://doi.org/10.1097/00002060-194206000-00002

Ikeda, S. (2020). Influence of Color on Emotion Recognition Is Not Bidirectional: An Investigation of the Association Between Color and Emotion Using a Stroop-Like Task. Psychological Reports, 123(4), 1226-1239. https://doi.org/10.1177/0033294119850480

Jalil N. A., Yunus, R. M., Said, N. S. (2012). Environmental Colour Impact upon Human Behaviour: A Review. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 35, 54-62. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.02.062

Jang, E., Byun, S., Park, M., Sohn, J. (2019). Reliability of Physiological Responses Induced by Basic Emotions: A Pilot Study. Journal of Physiological Anthropology, 38(1), 15. https://doi.org/10.1186/s40101-019-0209-y

Jonauskaite, D. (2019). The sun is no fun without rain: Physical environments affect how we feel about yellow across 55 countries. Journal of Environmental Psychology, 66, 101350. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2019.101350

Jonauskaite, D., Mohr, C. (2025). Do we feel colours? A systematic review of 128 years of psychological research linking colours and emotions. Psychonomic Bulletin and Review, 32(4), 1457–1486. https://doi.org/10.3758/s13423-024-02615-z

Manalansan, J., Whitehead, L. A., Webster, M. A. (2025). Warm versus cool colors and their relation to color perception. Journal of Vision, 25(4), 13. https://doi.org/10.1167/jov.25.4.13

Song, L., Zhang, G., Ma, L., Silvennoinen, J., Cong, F. (2025). Comparative analysis of color emotional perception in art and non-art university students: hue, saturation, and brightness effects in the Munsell color system. BMC Psychology, 13, 650. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03034-y

Takei, A., Imaizumi, S. (2022). Effects of color–emotion association on facial expression judgments. Heliyon, 8(1), artykuł e08804. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e08804

Weijs, M. L., Jonauskaite, D., Reutimann, R., Mohr, C., Lenggenhager, B. (2023). Effects of environmental colours in virtual reality: Physiological arousal affected by lightness and hue. Royal Society Open Science, 10(10), 230432. https://doi.org/10.1098/rsos.230432

Wilms, L., Oberfeld, D. (2018). Color and emotion: effects of hue, saturation, and brightness. Psychological Research, 82, 896–914. https://doi.org/10.1007/s00426-017-0880-8

Xu, M. (2024). Analysis of the Cultural Significance and Social Rationale of „Red” in Chinese Culture. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 42, 69-75. https://doi.org/10.54254/2753-7048/42/20240827

Young, S. G., Elliot, A. J., Feltman, R., Ambady, N. (2013). Red enhances the processing of facial expressions of anger. Emotion, 13(3), 380–384. https://doi.org/10.1037/a0032471

Zegar, S., Czarnota, A., Sepielak, A., Strojny, P. (2022). Black or White? The Impact of Clothing Colour on Impression Formation and Judgment. Psihologijske teme, 31(1), 165-183. https://doi.org/10.31820/pt.31.1.8